ترکیب بندی در نقاشی

ترکیب بندی در نقاشی

یکی از مهمترین مباحث اصولی و پایه در هنر نقاشی ترکیب بندی در نقاشی می باشد. کمپوزیسیون یا ترکیب بندی مهمترین فرایند خلق یک اثر هنری است. در هنرهای بصری چینش و قرار دادن المانهای بصری و اجزای یک اثر هنری که باعث برجسته شدن یک اثر می باشد، کمپوزیسیون یا ترکیب بندی می گوییم. ترکیب بندی، به عنوان زیر مجموعه ای از مبانی هنرهای تجسمی در نقاشی بررسی می شود.

خلق یک اثر هنری در واقع بیان کننده تفکر خالق و ذهنیات آن می باشد . اگر هنرمندی موضوع خاص و قابل تفکری انتخاب کرده باشد، اما به لحاظ بصری دارای کمپوزیسیون ضعیفی باشد، هنر خود را زیر سوال برده است. ترکیب بندی در نقاشی هم میتواند سهل باشد و هم ممتنع. در واقع میتوان از ترکیب بندی بعنوان هنر نمایش تفاوتها نام برد. قسمت عمده ای از هنر یک هنرمند نمایش همین تفاوت بین عناصر و روابط بین این اجزا می باشد.

هنرمند  برای رسیدن به درک و ایجاد فضای بصری مناسب نیازمند به داشتن علم و دانش ترکیب بندی در نقاشی می باشد. این امر هرگز به صورت اتفاقی رخ نخواهد داد. او هر چقدر از این علم، ژرف تر و عمیق تر بهره برده باشد، تسلطش به استفاده از ابزار کار و عنصر بصری کامل تر و در نهایت در خلق یک اثر هنری موفق تر خواهد بود.

ترکیب بندی در نقاشی
ترکیب بندی در نقاشی

انواع ترکیب بندی در نقاشی


ترکیب بندی در نقاشی انواع مختلفی دارد که در اینجا چند مورد را بررسی میکنیم:


ترکیب بندی قرینه: این نوع ترکیب بندی معرف زمان و برخاسته از محیط و ذهنی آرام می باشد. بیشر در دوره ای باب طبع بوده که چنین خصایصی در آن وجود داشته،نه در زمان معاصر که مضطرب، نامتعادل و پویاست.


ترکیب بندی عمودی: ترکیب‌های عمودی اغلب معرف روحیه‌ای مثبت و موجب القای کیفیتی ایستا در تصویرند.
ترکیب بندی افقی: ترکیب با حرکت افقی خط، کاری است سهل و ممتنع. ایجاد چند خط افقی روی سطح ابتدا بسیار ساده به نظر می‌آید ولی به هنگام تنظیم و القای فضا از طریق آن، نیازمند خلاقیت، تمرکز، تمرین و حوصله است. 
ترکیب بندی دایره: دایره را نمادی از آسمان و عالم ملکوت می‌دانند. به همین مناسبت شکل معماری بسیاری از میدان‌های ورزشی یا نمایشی دارای شکل دایره است. از نظر استحکام و مقاومت، این شکل هندسی از ویژگی‌های خاصی برخوردار است. فشار یا نیرویی که بر سطح یک قوس یا دایره فرود می‌آید در یک نقطه متمرکز نمی‌شود بلکه در سطح آن منتشر و پخش می‌گردد.

به قول کاندینسکی، دایره، شکل گسترش یافته یک نقطه است که معرف کهکشان، عالم ملکوت و مبین زمان است. دایره بیش از هر شکل هندسی دیگر، در آنچه با حرکت و پویش سر و کار پیدا می‌کند حضور دارد. 


ترکیب متمرکز و غیر متمرکز: این نوع ترکیب به ویژه در دورهٔ انسانگرای رنسانس، که انسان مرکز ثقل هر اندیشه و تفکر فرهنگی بود، مورد استفاده قرار گرفت. در آثار هنری دوره رنسانس، انسان در مرکز ترکیب بندی قرار داشت و دیگر عناصر تشکیل دهنده اثر، همه در جهت جلب توجه بیننده به آن (انسان) عمل می‌نمودند.

در ترکیب‌های «غیرمتمرکز» عناصر گوناگون، انسان، طبیعت و اشیا در چندین نقطه اثر پراکنده می‌شوند و هر کدام به نوبه خود در ساختار کلی اثر نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. چشم در این قبیل آثار در نقطه مشخصی ثابت نیست و در سرتاسر اثر گردش دارد.
ترکیب حلزونی: ترکیب «معراج حضرت رسول» (ص)، اثر سلطان محمد نقاش، محفوظ در موزه بریتانیا، با یکی از بدیع‌ترین انواع ترکیب حلزونی رو به رو هستیم. فراخ‌ترین خط قوس حلزونی با اندام فرشته‌ای که در پایین سمت راست تابلو قرار دارد آغاز و سپس اطراف فرشته‌هایی که اطراف حضرت رسول (ص) را احاطه کرده‌اند، ادامه یافته و کانون آن به پیکر حضرت خاتمه می‌یابد.
ترکیب مواج: ترکیب‌های موّاج در اینجا به دو صورت معرفی می‌گردند. نخست ترکیب‌های موّاجی که معرف التهاب و اضطراب درونند. مانند آثار ونسان وان گوگ و دیگری ترکیب‌های موّاجی که به  موزون و حساب شده هستند و هیولای اضطراب درون به نظمی هندسی تبدیل شده است. نظیر آثار هنرمند معاصر بریژیت رایلی. بعد از انتخاب نوع ترکیب بندی در نقاشی  و اندازه کادر، هنرمند اتود اولیه برای کار اصلی و یا ترکیب عناصری که قصد طراحی وترکیب آنها را دارد شروع میکند.

عوامل موثر بر شکل کمپوزیسیون

اقدام اولیه ای که گرچه ظاهرا بسیار ساده به نظر می آید ولی تاثیر بسزایی در شکل ترکیب بندی در نقاشی دارد عبارت است از انتخاب کادر عمودی یا افقی برای ترکیب بندی در نقاشی. لازم بذکر است خیلی از عناصر موجود در یک تابلوی نقاشی را هم می توان در کادر عمودی ترکیب نمود و هم در کادر افقی.
اقدام بعدی، چنانچه هنرمند بصورت مستقیم از منظره یا طبیعت بیجان نقش بزند استفاده از منظره یاب می تواند او را برای انتخاب زاویه دید و حالت کلی ترکیب بندی کمک نماید .
منظره یاب صفحه ایست که روی آن سوراخی مستطیل شکل متناسب با صفحه یا بوم نقاش وجود دارد. فرد آنرا مقابل چشمان خود گرفته و به جستجوی زاویه دید زیبا و حالت کلی ترکیب می پردازد.
گام بعدی در ایجاد یک ترکیب زیبا جایگیری اجزای ترکیب با توجه به شکل قرارگیری و تعداد اشکال و اندازه آنها نسبت به خطوط و نقاط طلایی تابلو است .

برای مشاهدی نمونه به اینستاگرام آموزشگاه نقاشی ارژنگ مراجعه کنید.

ویژگی های کمپوزیسیون

در ذیل  مواردی که برای ایجاد یک کمپوزیسیون زیبا لازم الاجرا است اشاره می شود:

– در ترکیب چند فرم در صفحه ابتدا فرم بزرگتر جایگیری می شود. بقیه فرمها در ارتباط با فرم اصلی ترکیب می شود. بدیهی است که نقاط و خطوط طلایی تابلو محل جایگیری فرم اصلی است.

– در یک ترکیب زیبا بهتر است بخاطر تنوع اندازه اشکال متنوع باشد.

– لازم است اشکال همدیگر را ماسکه نکرده و روبروی هم قرار نگیرند.

– با توجه به خط زمین که در تابلو وجود دارد و موجب تقسیم فضای تابلو به دو قسمت منفی و مثبت می شود. باید در نظر داشت که خوب است تابلو فضای نفس کشیدن داشته باشد.

برای مطالعه سایر مقالات نقاشی ارژنگ اینجا کلیک کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *